Shuggie Bain, cuốn tiểu thuyết mang tính chất bán hồi kí của nhà văn Douglas Stuart khi anh xác nhận rằng mình cũng có những điểm tương đồng với Shuggie Bain. Stuart sinh ra và lớn lên ở Glasgow, anh là con trai út trong một gia đình mẹ nghiện rượu, cha bỏ đi từ khi anh còn nhỏ. Cuốn tiểu thuyết Shuggie Bain đạt giải thưởng Booker 2020 trong sự ngỡ ngàng của giới văn chương bởi giữa những tác phẩm phản ánh đề tài gai góc, câu văn mạnh mẽ thì Shuggie Bain xuất hiện như một giọt sương đầu cành, nhẹ nhàng, tươi mát và ngọt lịm…
Đọc Shuggie Bain qua bản dịch của Trần Quốc Tân do nhà Huy Hoàng phát hành, tôi thấy được mình đã đi theo Shuggie Bain suốt một hành trình từ vết thương đến sự chữa lành. Cuốn sách mở đầu với “một buổi sáng ảm đạm” của năm 1992 cho thấy cuộc sống nhọc nhằn của Shuggie sau buổi làm thêm trở về phòng trọ. Trong căn phòng tắm, anh phải học đi học lại từng trận thắng – hòa – thua của các đội trong mùa giải để anh có thể giao tiếp trong các buổi trò chuyện của những người trai thẳng, nhằm tạo một vỏ bọc cho mình. Từ phông nền của hiện tại năm 1992, nhà văn đã dẫn dắt người đọc đi về những năm tháng quá khứ của Shuggie Bain. Ở đó hiện lên hình ảnh của một người mẹ nghiện rượu đến mức không quan tâm con cái mình, cô sẵn sàng đi theo tiếng gọi của tình yêu mới dẫn 2 đứa con của chồng cũ là người chị Catherine và người anh trai thứ Leek. Dẫu dẫn con theo bỏ trốn nhưng cô lại chẳng hề đoái hoài tới 2 đứa con lớn của mình, điều này đã tạo nên sự tổn thương trong lòng của đứa trẻ đến mức Leek đã thốt lên với Catherine rằng “Em biết chị sẽ bỏ rơi em. Em còn thấy chị đánh mắt với gã Da cam khốn khiếp đó. Em biết chị sẽ bỏ em ở đây một mình cùng bà ấy.” Với trái tim non nớt chịu nhiều thương tổn, đã có lần Leek đi tìm người cha ruột của mình và rồi cậu bỏ đi khi thấy phía sau cánh cửa là hình ảnh một gia đình hạnh phúc của cha ruột. Những tổn thương mà đứa trẻ chịu đựng đã khiến người đọc phải suy nghĩ về vấn đề trách nhiệm của cha mẹ đối với con cái! Chính sự thiếu trách nhiệm của người mẹ ấy đã khiến một gia đình đổ vỡ và rồi 2 đứa con cố gắng tìm cách thoát khỏi gia đình ấy.
Còn đối với Shuggie Bain, cậu ý thức được bản thân mình là một người đồng tính, cậu sợ hãi sự bắt nạt của những người xung quanh nên cậu lúc nào cũng đem theo một cuốn sách về lịch sử bóng đá để học thuộc những bàn thắng, trận thi đấu của từng đội. Người anh trai Leek cũng đã dạy cậu cách đi đứng sao cho thật đàn ông như việc “Đừng có gập gối, bước chân thẳng ra”. Và ngay cả người bà của cậu cũng đã từng có lần nói với mẹ cậu rằng “Lizzie nheo mắt nhìn đứa cháu ngoại và nhìn con búp bê tóc vàng hoa. “Và phải sửa luôn chứ đừng để muộn. Nom nó không đúng đâu.”” Điều “không đúng” mà bà nhắc đến ở đây là gì? Phải chăng đó là sự lệch pha (queer) của cậu so với những người nam dị tính? Hay bà đang lo sợ cho một cuộc đời hai thì (theo cách gọi của những người nam dị tính khi nhắc về đồng tính) và rồi cậu sẽ chịu những tổn thương trong cuộc đời? Dẫu cuộc sống khắc nghiệt là thế nhưng ở Shuggie ta vẫn thấy được sự chữa lành bản thân mình qua từng hành động nhỏ. Sự tinh tế trong tâm hồn cậu đã giúp cậu vượt thoát những chấn thương của hiện thực, giúp cậu luôn tiến về phía trước và bên cạnh đó là tình yêu thương của một người mẹ nghiện rượu đối với cậu. Dẫu cô có nghiện rượu thế nào thì cô vẫn yêu Shuggie một cách riêng hoàn hảo của mình, tôi đã xúc động trong đoạn đối thoại giữa Shuggie và Anges mẹ cậu:
“Mẹ muốn con thành người thế nào?”
Agnes ngẫm nghĩ một lát. “Bình yên.”
Thời khắc chữ “bình yên” thốt ra cũng là lúc tôi hiểu cả cô, cả Shuggie và cả người đọc đã được chữa lành trong tâm hồn mình. Biết rằng cuộc đời luôn khắc nghiệt, biết là mọi đớn đau luôn có mặt trên thế giới này, dù chúng ta là ai đi chăng nữa thì những vết thương trong lòng vẫn đang âm ỉ rỉ máu. Nhưng cách con người đối mặt với cuộc sống, dù đó là cuộc sống khó khăn như bức tranh xã hội đương thời mà Stuart xây dựng thì mỗi chúng ta đều phải cố gắng tiến về phía trước, tự chữa lành những vết thương cho chính mình và sống một cuộc đời thật trọn vẹn. Cũng như đoạn văn mở đầu cuốn tiểu thuyết đã viết “Chỉ có ngày mai còn đáng để hướng tới.”!
Thật sự đây là một cuốn sách hay để mọi người trải nghiệm, những câu văn trúc trắc như đường đời khúc khuỷu, từng cuộc đời được tạo ra như sự soi chiếu để giúp ta đồng cảm với nhân vật cũng như nhìn nhận lại chính mình. Và trong mỗi chúng ta, biết đâu cũng có một Shuggie Bain trong đó, đang chịu những vết thương mà chưa biết cách chữa lành…