Khám phá công việc của một biên tập viên sách cùng tác giả Nguyễn Hoàng Diệu Thủy (Biên tập viên sách tại Nhã Nam) từ bài viết trong cuốn sách “Người Trong Muôn Nghề: Ngành Xã Hội & Nhân Văn có gì?”
Lúc đại dịch căng thẳng, tôi ngẫu hứng mở một khóa học kỹ năng biên tập online. Một số bạn trẻ chia sẻ lý do tham gia khóa học là vì ngành học của các bạn có liên quan, và vì tò mò bởi nghề biên tập thật bí hiểm, còn xuất bản là một hoạt động thần bí!
Vậy một biên tập viên sách thì làm gì? Tại sao nhiều bạn trẻ lại coi nó thật "bí hiểm"? Thật ra, công việc này khó có thể diễn tả ngắn gọn nên cũng chẳng trách xã hội hay có những hiểu nhầm về nó. Tuy nhiên, xuất bản chuyên nghiệp sẽ phân biệt rõ vị trí của biên tập viên trong quy trình sản xuất sách.
Biên tập viên (Editor): hỗ trợ tác giả xây dựng nội dung – đối với những bản thảo chưa thành hình, hoặc chỉnh sửa nội dung – đối với những bản thảo đã có hình hài. Biên tập viên có thể tham gia sâu vào nội dung sách.
Có thể khái quát công việc tối đa của một biên tập viên như sau:
1. Tìm kiếm bản thảo
Việc tìm kiếm dựa vào hai cách chính:
- Tìm đến các tác giả tốt, phù hợp. Có thể là tác giả tự viết trọn vẹn một bản thảo, hoặc có thể biên tập viên đề xuất ý tưởng và tìm kiếm tác giả thực hiện ý tưởng đó.
- Duyệt các bản thảo gửi đến, dựa trên các tiêu chí nhất định của đơn vị xuất bản.
2. Ký kết bản quyền.
Bản thảo nếu được duyệt thì biên tập viên sẽ tổ chức ký hợp đồng bản quyền với tác giả.
3. Biên tập bản thảo.
Việc chỉnh sửa một bản thảo thường có nhiều cấp độ khác nhau, từ cấp độ lớn như cấu trúc, đến tình tiết, chi tiết, rồi đến cấp độ nhỏ hơn là câu chữ, chính tả. Dù sửa chữa ở mức độ cao hay mức độ đơn giản vẫn cần bàn tay của một biên tập viên tham gia vào cả quy trình một cuốn sách ra đời.
4. Kiểm soát thiết kế & bìa.
Bản thảo làm xong nội dung được chuyển sang khâu thiết kế, biên tập viên sẽ làm việc với họa sĩ thiết kế để kiểm soát xem thiết kế có chuẩn xác, phù hợp và đẹp chưa. Yếu tố mỹ thuật là chuyên môn của họa sĩ nhưng biên tập viên phải đảm bảo các yếu tố đó phù hợp với nội dung, đồng thời tự học hỏi nâng cao con mắt mỹ thuật của mình.
5. Truyền thông khi sách phát hành.
Biên tập viên cung cấp các thông tin về tác giả và nội dung sách cho phòng truyền thông, tham gia làm sự kiện ra mắt, tọa đàm, trả lời phỏng vấn của báo chí, hỗ trợ truyền thông cá nhân của tác giả.
6. Theo dõi đường đi của cuốn sách.
Sau khi sách phát hành, biên tập viên cần theo dõi phản hồi của độc giả, sức bán,… làm cơ sở cho quyết định khai thác tác giả và đề tài sau này.
Vai trò của biên tập viên nhiều khi cũng giống như một đạo diễn, một nhà tổ chức, người điều hành một dự án vậy. Bạn thấy đó, công việc này cũng không "bí hiểm" đến như vậy.
